نیازهایی مانند جستوجو و یا خرید (مثلا یک کتاب)، دسترسی به حساب بانکی، افزایش و کاهش اعتبار یک حساب اعتباری و یا بروزرسانی اطلاعات سختافزاری از محل کار، پورتال همه چیز را از طریق درگاهی واحد برای کاربر خود فراهم میسازد. در این تعریف منظور از واژه Portal، یک Gateway و یا Doorway یا همان شاهراه و دروازه است، دروازهای که به تبعیت از ذات اصلی خود یعنی همان دسترسی آسان، دسترسی ما را به وب و در نهایت اینترنت راحتتر از پیش میکند و محلی است برای به اشتراک گذاری خدمات و محتوا توسط چندین وب سایت قدرتمند.
راهنمای مدیران
وب پورتال (Web Portal) چیست؟
بخش اول
محمد کرامتی- دنیای کامپیوتر و ارتباطات
همانطور که میدانید، وب، عامل دسترسی آسان به خدمات و محتویات مجازی و در واقع مفهوم اینترنت از دید یک کاربر است. با حیات و گسترش روز افزون وب، کاربری آسان انگیزه اصلی کاربران اینترنت جهت استفاده از این شبکه میباشد، پس قطعا دور از ذهن است یک کاربر اینترنتی راضی شود برای استفاده از خدمات مختلف مورد نیازش هر روز به چندین سایت سرکشی کند و برای استفاده از آنها مجبور به ثبتنامهای تکراری و نیز محافظت از چندین شناسه و رمز عبور متفاوت باشد، از همین رو وب، ناخواسته به نسل جدیدی از سرویس دهی رسید که امروز همگی آن را با نام «وب پورتال» میشناسند.
ترجمه کلمه Portal به فارسی در فرهنگهای لغت «دریچه»، «درگاه» و «مدخل» ذکر شده اما کلمه پورتال در تکنولوژی اطلاعات معنی متفاوتی دارد. اگر بخواهیم ساده بگوییم، پورتال صفحه وب واسطی است که امکان دسترسی آسان را به هر چیزی که کاربر ، برای انجام وظیفه یا خواستهاش نیاز دارد - بدون توجه به اینکه محل فیزیکی آن کجاست، فراهم میکند. به بیان دیگر پورتال درگاهی است به دنیایی مجازی که کاربر میتواند از طریق امکانات فراهم شده در آن، تمامی نیازهای خود را برآورده کند.
نیازهایی مانند جستوجو و یا خرید (مثلا یک کتاب)، دسترسی به حساب بانکی، افزایش و کاهش اعتبار یک حساب اعتباری و یا بروزرسانی اطلاعات سختافزاری از محل کار، پورتال همه چیز را از طریق درگاهی واحد برای کاربر خود فراهم میسازد. در این تعریف منظور از واژه Portal، یک Gateway و یا Doorway یا همان شاهراه و دروازه است، دروازهای که به تبعیت از ذات اصلی خود یعنی همان دسترسی آسان، دسترسی ما را به وب و در نهایت اینترنت راحتتر از پیش میکند و محلی است برای به اشتراک گذاری خدمات و محتوا توسط چندین وب سایت قدرتمند.
آنچه از این تعریف بر میآید بر ما روشن میسازد که وب پورتال یک محصول خاص نیست و همانند وب سایت یک ماهیت استاندارد و تشکیل شده از دو زیرساخت خدمات (Services) و محتویات (Content) است که این ماهیت، خروجی چندین استاندارد، دیتا و engine خاص، زیر نظر یک یا چند مجموعه نظارتی مشخص و همگام است. ویژگیهای اصلی یک پورتال عبارت است از:
- تجمع اطلاعات
- هدف دار بودن اطلاعات
- در دسترس بودن اطلاعات
- دریچه ورود منحصر به فرد
معمولا این تعریف اکثر کاربران غیر مسلط را به اشتباه میکشاند که هر وب سایت پر از لینک و یا یک وب سایت همه کاره، همان پورتال است، چرا که براساس این تعریف، میتواند دسترسی کاربران را به سایر وب سایتها آسانتر کند که میتوان با اطمینان گفت این تعبیر کاملا غلط و دور از تعاریف استاندارد میباشد، چون همانطور که ذکر کردیم، وب پورتال یک ماهیت تحت وب است که ارائه دهنده خدمات و محتویات به صورت یکجاست.
هدف وب پورتالها طبقهبندی کردن اطلاعات و نیز تعریف دسترسی آسان به آنهاست و برای جلوگیری از پراکندگی در چگونگی یافتن، دسترسی و نگهداری اطلاعات توسط کاربر و به صورت خلاصه جلوگیری از سردرگمی آنها، به صورت همزمان سرویسهای اصلی و جانبی را در اختیار کاربران قرار میدهند. مجموع این سرویسها در یک بستر اشتراکی (Account) نقطه مشترک دارند که اصلیترین نقطه مشترک آنها ID و Profile است. سرویسهای یک وب پورتال تنوع بیشتری نسبت به سرویسهای یک وب سایت دارند، چرا که فعالیت وب سایتها اکثراً به صورت تخصصی بوده و موضوعیت آنها اغلب حول یک و یا چند آیتم مشخص و محدود که نهایتا توجیه کننده یک مورد مشخص است میگردد.
همین امر سبب محدود بدون گروههای کاربری وبسایتهای میشود. اما یک وب پورتال با تنوعی که در سرویسهای آن ذکر شد میتواند میزبان اکثر اقشار جامعه با هر نوع طرز فکر، سلیقه و نهایتا نیازی باشد. پورتال در واقع دروازه ورود به یک بانک اطلاعاتی است. نکته مهم این است که پورتال همواره ما را به سایتها یا پورتالهای دیگر راهنمایی می کند و به خودی خود تنها یک راهنما است. برای همین است که در بعضی از موارد به پورتالها، Internet Yellow Pages نیز میگویند.
پورتال عموما" حاوی مطالبی است که جنبه اطلاعات عمومی دارد. دادههایی که از منابع مختلف بر روی یک پورتال جمعآوری میشوند، معمولا دارای پراکندگی فراوانی هستند. به همین علت، در بسیاری از پورتالها، ابزارهایی مانند Directory قرار داده میشود تا این اطلاعات را طبقهبندی نماید. از سوی دیگر دادههای قرار داده شده بر روی یک وب سایت، اولا" از منابع محدودتری تامین میشوند و ثانیا" دارای پراکندگی زیادی نبوده و حول یک محور و موضوع مشخص میباشد. پورتال یک سیستم کاربر محور میباشد.
به این معنی که تمام امکانات پورتال بر این اساس پیشبینی شده است تا جوابگوی نیاز های کاربران با سلایق، علاقمندیها، سنین و ردههای کاری متفاوت باشد. امکاناتی مثل پست الکترونیکی، Chat، انجمنهای اینترنتی و ... همه برای آن است که کاربران را به هر شکل ممکن به پورتال دعوت نماید. همچنین وب پورتالها سعی میکنند سرویسهای مطلوب و به روزی را در کنار سایر سرویسهای اصلی و کلیشهای در اختیار کاربران خود قرار دهند تا با جذب تعداد بیشتری از کاربران، توسط سرویسهای جانبی و جذاب خود، صاحب سهم بیشتری از بازدید کنندگان باشند.
اکثر وب پورتالها برای جذب بازدیدکنندگان، سعی میکنند اصلیترین و عمومیترین سرویسها را به صورت رایگان در اختیار کاربران قرار دهند. سرویسهایی از جمله: ماشین جستوجو ایمیل فضای رایگان و یا وبلاگ ارائه اطلاعات مختلف (مسافرت، پزشکی و ...) اخبار دانلود (فرمتهای مختلف) گفتوگو و Chat با این تعاریف در مییابیم که اکثر وب پورتالها در چند آیتم نقاط مشترک و کلیشهای دارند که عبارت است از:
- تنوع سرویسدهی
- چگونگی سرویسدهی
- نحوه دسترسی کاربر به سرویس
- درآمدزایی و Business plan - تامین اطلاعات پورتال را میتوان یک مرکز ارائه خدمات و اطلاعات اینترنتی دانست که بر چهار پایه اصلی استوار است:
1) انطباقپذیری (Customization) در یک تعریف کلی انطباقپذیری یعنی، گلچین کردن اطلاعات موجود بر اساس خصوصیات کاربر از قبیل سن، رده شغلی، میزان تحصیلات، سلایق، زبان، محل زندگی و ... توسط خود کاربر و یا بر اساس سیاستهای ارائه اطلاعات پورتال.
2) اختصاصی کردن (Personalization) Personalization ، پروسهای است که از طرف پورتال برای نمایش اطلاعات به کاربران بر اساس نیازهای آنان اجرا میشود. این مقوله نیازمند وجود Content Metadata (یعنی اطلاعاتی در مورد اطلاعات موجود در سایت) است که نقش هر کدام از کاربران را، به علاوه حقوق دسترسی (Access Rights) آنها مشخص میکند.
3) یکپارچگی Integration
4) پشتیبانی انجمنهای اینترنتی (Online Communities)
5) توصیه و معرفی کردن محتوا (Recommendation) سیستم Recommender به این معنی است که یک نرمافزار، از اطلاعاتی که در مورد شما میداند، برای پیشنهاد کردن اطلاعات و یا خدمات جدید استفاده میکند. پورتال میتواند بر اساس علاقهمندیهای یک کاربر و یا اطلاعاتی که در مورد او میداند، مطالب مناسب را در اختیار او قرار دهد. این مسئله میتواند حتی از طریق دنبال کردن موضوعات مورد علاقه کاربر نیز صورت گیرد.
6) گلچین کردن و خلاصه کردن مطالب (Excerpt Content) پورتال میتواند به صورت اتوماتیک مطالب را خلاصه نموده و در اختیار کاربر قرار دهد. به عنوان مثال کلمات کلیدی یک مقاله میتواند برای جستوجوی آن مورد استفاده قرار گیرد. شاید بتوان از Yahoo! به عنوان کاملترین پورتالی که تا به حال ساخته شده است نام برد. بنا به آنچه در بالا آورده شده است، تفاوتهای اساسی میان یک وبسایت و یک پورتال وجود دارد.
نهایتا آیتم دیگری که جز کلیشهایترین خصوصیات وب پورتال هاست تامین محتویات آنهاست. هیچگاه یک پورتال مانند Yahoo نمیتواند تامین کننده تمامی محتویات و یا حتی مدیر کلیه بخشهای خود باشد چرا که در صورتی که قرار باشد تمامی این کارها را به تنهایی انجام دهد، جدا از صرف هزینه زیاد و نیاز به زمان بالا جهت جمعآوری و طبقهبندی، به دلیل نبود ذهنیتهای متفاوت و تنوع سلیقه، خود را با معضل یکنواختی و روزمرگی روبرو ساخته است و این میتواند نقطه شروع هرز رفتن حیات یک وب پورتال باشد.


